هگمتانه، گروه مدیریت شهری: هوشمندسازی مدیریت شهری در همدان وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که هدف آن دیگر صرفاً ارائه خدمات الکترونیکی و کاهش مراجعات حضوری نیست، بلکه استفاده از داده‌ها و فناوری‌های نوین برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر، افزایش شفافیت و ارائه خدمات پیش‌دستانه به شهروندان است. در همین راستا، شهرداری همدان تدوین سند جامع مدیریت شهری هوشمند را با همکاری دانشگاه صنعتی همدان در دستور کار قرار داده است تا مسیر گذار از «شهرداری الکترونیک» به «حکمرانی هوشمند شهری» را ترسیم کند.
به گزارش هگمتانه، این رویکرد در حالی دنبال می‌شود که شهرداری همدان طی سال‌های گذشته زیرساخت‌های قابل توجهی را در حوزه فناوری اطلاعات ایجاد کرده است. ارزیابی برنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری نشان می‌دهد میزان تحقق اهداف در حوزه زیرساخت و اتوماسیون حدود 64.5 درصد و در حوزه شهرداری الکترونیک و حکمرانی دیجیتال حدود 73 درصد بوده است؛ در حالی که میزان تحقق در حوزه مدیریت شهری هوشمند حدود 21 درصد برآورد شده است.
این ارقام یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد: همدان بخش قابل توجهی از مسیر دیجیتالی شدن سازمان را طی کرده، اما مرحله بعدی، یعنی تبدیل این زیرساخت‌ها و اطلاعات به ابزار تصمیم‌سازی هوشمند، نیازمند برنامه‌ای جامع و یکپارچه است.
137 سامانه؛ اما ضرورت اتصال داده‌ها
امروز بیش از 137 سامانه و پروژه در حوزه‌هایی همچون مالی، اداری، شهرسازی، خدمات شهری، منابع انسانی، مدیریت ناوگان، اطلاعات مکانی و خدمات شهروندی در شهرداری همدان فعال است. توسعه این سامانه‌ها، بخش مهمی از زیرساخت مدیریت الکترونیکی شهر را شکل داده، اما مسأله اصلی در مرحله جدید، نحوه استفاده از داده‌های تولیدشده در این سامانه‌هاست.
بخش قابل توجهی از این سامانه‌ها همچنان به صورت جزیره‌ای فعالیت می‌کنند و داده‌هایی که در هر یک از آنها تولید می‌شود، لزوماً در یک ساختار یکپارچه برای تحلیل و تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.
از این منظر، سند جامع مدیریت شهری هوشمند قرار است به جای تمرکز صرف بر ایجاد سامانه‌های جدید، بر اتصال داده‌ها، حکمرانی داده و تبدیل اطلاعات موجود به دانش قابل استفاده در مدیریت شهری تمرکز کند.
در واقع، چالش امروز دیگر صرفاً کمبود سامانه‌های اطلاعاتی نیست؛ بلکه ایجاد یک معماری یکپارچه داده، تقویت قابلیت‌های تحلیلی و استفاده مؤثرتر از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، تحلیل کلان‌داده و سامانه‌های تصمیم‌یار است.
سندی برای مرحله بعدی تحول دیجیتال
سند جامع مدیریت شهری هوشمند همدان قرار نیست جایگزین برنامه جامع فناوری اطلاعات شهرداری شود، بلکه به عنوان مرحله تکامل آن تعریف شده است. هدف اصلی این سند، طراحی نقشه راهی است که سازمان دیجیتال موجود را به سمت حکمرانی هوشمند شهری هدایت کند.
بر اساس برنامه تدوین‌شده، این سند در پنج مرحله پیش خواهد رفت. مرحله نخست که هم‌اکنون آغاز شده، به تحلیل وضعیت موجود، ارزیابی بلوغ دیجیتال و شناسایی شکاف‌ها اختصاص دارد. در مراحل بعدی، معماری داده شهری طراحی خواهد شد، نظام حکمرانی داده شکل خواهد گرفت، سکوهای تحلیل هوشمند توسعه می‌یابد و در نهایت نقشه راه اجرایی تا پایان سال 1405 ترسیم خواهد شد.
همکاری دانشگاه صنعتی همدان نیز در این فرآیند، ظرفیت علمی و پژوهشی مورد نیاز برای تحلیل داده‌ها، ارزیابی بلوغ دیجیتال و طراحی معماری هوشمند شهری را فراهم می‌کند.
از صدور مجوز حفاری تا مدیریت هوشمند داده‌ها
نمونه‌ای از این حرکت را می‌توان در الکترونیکی شدن فرآیند صدور مجوز حفاری در شهرداری همدان مشاهده کرد. با راه‌اندازی این خدمت در سامانه شهرداری الکترونیک، صدور مجوز و محاسبه عوارض حفاری به شکل الکترونیکی انجام می‌شود و قرار است صدور مجوز برای شرکت‌های خدمات‌رسان نیز به صورت غیرحضوری و مستقیم دنبال شود.
این اقدام علاوه بر کاهش مراجعات حضوری، امکان دسترسی به سوابق، ارائه گزارش‌های سامانه‌ای و ایجاد وحدت رویه در صدور مجوزها را فراهم می‌کند. همچنین الکترونیکی شدن محاسبه عوارض می‌تواند شفافیت بیشتری در این فرآیند ایجاد کرده و نظارت مدیریت شهری بر حفاری‌های شهر را افزایش دهد.
قرار گرفتن چنین خدماتی در یک ساختار هوشمندتر، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا داده‌های مربوط به مجوزها، حفاری‌ها، معابر و تأسیسات شهری می‌تواند در مراحل بعدی در کنار سایر داده‌های مدیریت شهری قرار گیرد و برای تحلیل و تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار گیرد.
فرآیند غیرحضوری ثبت درخواست صدور مجوز انشعابات شخصی نیز در همین مسیر در دستور کار قرار گرفته است تا دامنه خدمات الکترونیکی شهرداری در حوزه تأسیسات شهری توسعه پیدا کند.
شناسه یکتا؛ امنیت بیشتر در فرآیندهای ملکی
در حوزه املاک نیز شهرداری همدان گام دیگری در مسیر دیجیتالی شدن برداشته و فرآیند اجرای قانون الزام ماده 14 و شناسه یکتا را به صورت کامل الکترونیکی کرده است.
شناسه یکتا برای هر واحد آپارتمانی، امکان شناسایی دقیق ملک را فراهم می‌کند و در زمان انجام فرآیندهای ثبتی و معامله، وضعیت آن قابل بررسی خواهد بود. این سازوکار با هدف جلوگیری از فروش چندباره یک واحد به افراد مختلف و کاهش زمینه‌های سوءاستفاده در معاملات ملکی طراحی شده است.
برای اجرای این فرآیند نیز زیرساخت‌های مورد نیاز در شهرداری ایجاد و هماهنگی‌های لازم با مجموعه‌هایی مانند اداره ثبت اسناد و املاک، سازمان نظام مهندسی، دادگستری کل، سازمان همیاری شهرداری‌ها و بانک شهر انجام شده است.
از منظر تحول دیجیتال، اهمیت این اقدام در آن است که اطلاعات ملکی و فرآیندهای مرتبط با آن بیش از گذشته در یک ساختار الکترونیکی قابل کنترل و رهگیری قرار می‌گیرد.
مقصد؛ شهری که با داده تصمیم می‌گیرد
مجموع این اقدامات نشان می‌دهد مسیر هوشمندسازی شهرداری همدان از مرحله راه‌اندازی خدمات الکترونیکی در حال عبور به مرحله‌ای است که در آن، داده به یکی از منابع اصلی تصمیم‌گیری مدیریت شهری تبدیل خواهد شد.
در این مدل، سامانه‌ها صرفاً ابزار ثبت اطلاعات و ارائه خدمت نیستند؛ بلکه داده‌های تولیدشده در آنها می‌تواند برای شناسایی الگوهای ترافیکی، مدیریت ناوگان، برنامه‌ریزی خدمات شهری، کنترل حفاری‌ها، تحلیل وضعیت معابر، مدیریت منابع و حتی پیش‌بینی نیازهای آینده شهر مورد استفاده قرار گیرد.
اگر این داده‌ها به شکل یکپارچه گردآوری و تحلیل شوند، مدیریت شهری می‌تواند از تصمیم‌گیری صرفاً واکنشی فاصله گرفته و به سمت تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد و پیش‌بینی حرکت کند؛ رویکردی که در نهایت می‌تواند کیفیت خدمات، سرعت پاسخ‌گویی و رضایت شهروندان را افزایش دهد.
تدوین سند جامع مدیریت شهری هوشمند همدان را باید در همین چارچوب دید؛ سندی که قرار است شکاف میان زیرساخت‌های ایجادشده و استفاده هوشمندانه از آنها را کاهش دهد و برای سال‌های آینده مسیر حرکت مدیریت شهری را مشخص کند.
شهرداری همدان اکنون مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها، سامانه‌ها و تجربه‌های اجرایی را در اختیار دارد و چالش اصلی، تبدیل این ظرفیت‌ها به یک اکوسیستم یکپارچه داده‌محور است. تحقق این هدف می‌تواند همدان را در مسیر تبدیل شدن به یکی از شهرهای پیشرو در مدیریت شهری هوشمند کشور قرار دهد؛ شهری که در آن، فناوری صرفاً وسیله‌ای برای ارائه خدمات نیست، بلکه ابزاری برای شناخت دقیق‌تر شهر، تصمیم‌گیری بهتر و ارائه خدمات شفاف، سریع و پیش‌دستانه به شهروندان خواهد بود.